Een blik in de toekomst met Kondratieff

No comments »
AUTHOR:
CTO Dell EMC Nederland
CATEGORIES:

Sinds mijn jaren bij de Stichting Toekomstbeeld der Techniek is het vakgebied Toekomstverkenning mij altijd blijven intrigeren. De toekomst kun je niet voorspellen, maar je kunt hem wel verkennen. En verkennen gebeurt altijd op basis van alle kennis en kunde die je in het verleden hebt opgebouwd. Immers, wie zijn verleden niet kent, is gedoemd deze te herhalen, inclusief alle fouten. 

Trends en elkaar logisch opvolgende gebeurtenissen uit het verleden zijn een indicator in hoeverre nieuwe techniek voor logische ontwikkelingen kan zorgen. Onze geschiedenis zit vol met cyclussen die elkaar elke keer weer, in een (achteraf) logische voorspelbaarheid, opvolgden. Nu zijn ervaringen uit het verleden geen garantie voor de toekomst. Maar om ze te gebruiken om de toekomst te verkennen, zijn ze echt heel erg handig.

Zo hebben waarschijnlijk velen wel eens gehoord over de Kondratieff-cyclus. De cyclus in onze economie van elkaar opvolgende golven van hoogconjunctuur en recessies. Sinds de middeleeuwen heeft de ontwikkeling van technische uitvindingen onze maatschappij keer op keer een stap verder gebracht wat betreft welvaart, gezondheid en ethiek. De afgelopen vier eeuwen is die golfbeweging door velen onderzocht en beschreven.

De bekendste is de Russische econoom Nikolai Kondratieff (of Kondratjev in het Russisch). Begin van de vorige eeuw deed hij onderzoek naar de relatie tussen goederenprijzen en investeringsgedrag. Hij onderzocht de kenmerken van de hoogtepunten en dieptepunten in de economie en kwam tot de conclusie dat zich bepaalde constante golfbewegingen voordeden. Deze cyclus werd door Kondratieff onderverdeeld in golven van ongeveer 50 jaar die volgens hem bewezen, dat de kapitalistische economie altijd weer her-opleeft uit zijn economische dieptepunten. Deze golven zijn later naar hem vernoemd.

De Kondratieff-winter
De cycli werden door hem verder verdeeld in de vier perioden die hij de namen lente, zomer, herfst en winter gaf. Waarbij de winter de liquidatie en afbraakfase is van een periode van hoogconjunctuur. Het zal weinigen verbazen dat we op dit moment een Kondratieff-winter beleven. Veel zaken die we in de hoogconjunctuur eind vorige eeuw hebben opgebouwd, worden op dit moment – op zijn zachts gezegd – flink opgeschud.

Eind vorige eeuw – midden in de economische zomer – dachten sommigen zelfs dat onze economie voor eeuwig zou blijven groeien. Maar met het knappen van de internetzeepbel in 2001 was het (achteraf!) al duidelijk dat de economische herfst zich aandiende en dat de gouden tijden uit de jaren tachtig en negentig voorbij waren.

Omdat de zwaarste klappen van het knappen van die zeepbel bij ICT-bedrijven vielen, waren die achteraf de eersten die beseften dat de economie niet voor eeuwig kon blijven groeien. Die les heeft hen in 2008 zeker geholpen, toen de tekenen van de economische crisis voor anderen ook duidelijk werden. Ervaren bestuurders in de ICT-branche, die de crisis in 2001 hadden meegemaakt, brachten gelijk hun kosten terug in overeenstemming met de neergaande economische vooruitzichten. In zeiltermen: het grootzeil reven en de stormfok hijsen om de komende storm te kunnen trotseren. We zien bedrijven die dat goed deden, sinds vorig jaar weer vaart maken; zij kunnen het grootzeil weer hijsen en hebben het ergste achter zich gelaten. 

Euforie
Echter de financiële wereld leefde na de jaren 2001 voort in de euforie dat het niet op kon. Creëerden virtuele producten die niets meer met de reële economie te maken hadden om hun winsten te laten groeien. Dat moest een keer fout gaan en dat gebeurde dus ook. Logische gebeurtenissen uit het verleden herhalen zich vaker dan we denken.

Zoals de informatie-industrie – met vele nieuwe spelers als Google, Facebook en Amazon – zich als eerste heeft hersteld, zo zal de rest van de industrie zich de komende jaren herstellen. Dan zal de consument weer meer durven uit te geven en zal tenslotte de overheid meer belastinginkomsten krijgen. Maar dat laatste zal nog wel enkele jaren duren, lijkt me.

De Kondratieff-winter heeft ook iets moois. Namelijk de wetenschap dat na elke winter weer een voorjaar en zomer volgt. Gebaseerd op nieuwe technieken die aan de grondslag van die economische opleving liggen. Op basis van de Kondratieff-theorie heeft Daniel Šmihula – een Sloveense econoom en politicoloog – de golfbeweging op een iets andere wijze in zes lange golven verdeeld:

1. (1600–1780) De golf van de financieel-agrarische revolutie
2. (1780–1880) De golf van de industriële revolutie
3. (1880–1940) De golf van de technische revolutie
4. (1940–1985) De golf van de wetenschappelijk technische revolutie
5. (1985–2015) De golf van de informatie en telecommunicatie revolutie
6. (2015–2035) De (hypothetische) golf van de post-informatie technische revolutie.

De potentieel nieuwe golf dient zich dus de komende jaren aan. Gebaseerd op allerhande nieuwe technologie en techniek. Biotechnologie, nanotechnologie en alternatieve energie zullen onze maatschappij wezenlijk gaan veranderen. Sommigen, zoals de Singularity Universtity, spreken zelfs over de mogelijkheid van een maatschappij van overvloed. Een overvloed van nieuw geproduceerd voedsel, een overvloed van gezondheid die ons extreem lang zal laten leven en een overvloed van goedkope, groene energie.

Het is duidelijk dat de vorige golf ons de rijkdom van een digitale wereld heeft gegeven, die de basis zal zijn van hoe we deze nieuwe ontwikkelingen kunnen en zullen ontwikkelen. Zonder digitale infrastructuur zullen we die vruchten niet kunnen plukken. Net zoals water, riolering, gas en elektrificatie als nutsvoorzieningen de basis waren voor verdere gezondheid- en welvaartsgroei. Zonder digitale nutsvoorzieningen zal een maatschappij niet van deze vooruitgang kunnen profiteren.

Daarom zijn de inspanningen van het eSociety Platform (zie vorige blog) zo belangrijk. Overheid en bedrijfsleven moeten samen de schouders achter deze ontwikkeling zetten zoals het vorige week beschreven Scholenproject dat een professionele digitale infrastructuur voor elke leerling in ons land nastreeft. Op die wijze kunnen wij ons land voorbereiden op het plukken van de vruchten van alle mooie ontwikkelingen die de komende 20 jaar op ons liggen wachten.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.